رویابین ها

آخرين قسمت از سه گانه منوچهر محمدي تهيه كننده (بعد از فيلمهايي چون مارمولك و زير نور ماه) كه هردو فيلمهاي موفقي بودند، حداقل دو ويژگي بسيار شاخص دارد : اولين و ابتدايي ترين اش كه شايد كمتر به آن توجه شده، عنوان فيلم است كه مفهوم پر مسما و عميقي به دنبال دارد. طلا و مس دو فلز گرانبها ومهم هستند كه هر دو تا حدودي كميابند اما استفاده هاي مختلفي دارند و البته واضح است كه طلا بسيار گران تر و كمياب تر از مس مي باشد. استفاده از اين عنوان براي اين فيلم استعاره اي است از مراحل مختلف زندگي يك طلبه. مي توان گفت كه زندگي سيد رضا(با بازي خوب بهروز شعيبي) دو مرحله اصلي و يك مرحله مياني كه مثل عالم برزخ سخت تر از ساير مراحل است دارد. مرحله اول زندگي او فقط به درس خواندن و طلب علم و دانش كردن مي گذرد. او با اينكه همسري فداكار و دو فرزند دارد. تمام هم وغم خود را روي درسش مي گذارد و به خانواده اش چندان توجهي ندارد. او كه شهرستاني است براي شركت در كلاس اخلاق راهي تهران مي شود و در آنجا همسرش با قاليبافي خرج زندگي شان را درمي آورد. از آنطرف همسرش زهراسادات(با بازي نگار جواهريان) كه نماد قشر زيادي از زنهاي صبور، فداكار و مظلوم سرزمين ماست، علاوه بر خانه داري و بچه داري، تازه قاليبافي هم مي كند، بدون اينكه شكايتي از زندگي اش بكند.اين مرحله از زندگي سيدرضا تا قبل از بروز بيماري به تعبير نگارنده به مس تشبيه شده است. تا اينكه زهرا سادات متوجه بيماري اش مي شود. او كه به گفته پزشكان به بيماري مرموز ام اس دچار شده و با وقوع اين حادثه زندگي قهرمان قصه به چالش كشيده مي شود و وارد آن مرحله برزخ كه قبلا ذكر آن رفت مي شود. اولين نقطه عطف داستان نيز در اينجا رقم مي خورد. زهرا سادا دربيمارستان است در حاليكه سيدرضا مجبور است وظايف او را انجام دهد و در اينجاست كه او مجبور مي شود آشپزي، بچه داري، قاليبافي و حتي براي دل بچه ها نيناي هم بكند. يكي از بهترين و ظريف ترين صحنه هاي فيلم در اينجا رقم مي خورد؛ اميرعلي پسرشان گريه مي كند چون دلش رقص مادرش را مي خواهد از آن طرف آيدا دختر عقب مانده ي پيرزن صاحب خانه با ضبط صوتش موسيقي تركي گوش مي كند و به اشاره هاي عاطفه جوني خواهر (اميرعلي) هم كه مدام مي گويد خاموشش كن هم بي توجه است. گريه امير علي بند نمي آيد تا اينكه سيدرضا با چهره اي آكنده از شرم به عاطفه مي گويد: باباجون پرده ها رو بكش...و ما در پلان بعدي از نگاه متعجب پيرزن صاحب خانه پنجره ي اتاق آنها را مي بينيم كه پرده هايش كشيده شده است. ديدن مردي كه مجبور است وظايف همسرش را انجام دهد درهمه جاي دنيا رگه هايي از طنز را به همراه دارد، چه رسد به اينكه ازجانب يك طلبه اين كار انجام شود كه نشان دادن آن در جامعه ما چندان ملموس نيست! از طرف ديگر برخوردهايي كه بيان كننده نگاه جامعه ما به اين قشر روحاني است نيز در فيلم نمود دارد. البته در اكثر جاها برخوردهايي اغراق آميز را شاهد هستيم كه چندان با واقعيت همخواني ندارد و اگر هم داشته باشد فيلم نگاه جانبدارانه اي نشان ميدهد. ازجمله اولين برخورد خانم پرستار با سيدرضا كه بسيار تحقيرآميز نشان داده شده و يا برخورد خانم دكتر با زهرا سادات وقتي كه همراه با دانشجويانش به بالاي تخت او مي آيند و از او به عنوان موش آزمايشگاهي استفاده مي كنند تا علائم بيماري ام اس را ياد بگيرند.

از اينها گذشته در خيلي جاها بازي بازيگران نيز اغراق آميز است. مثلا اصرار بيش از حد زهرا سادات براي اينكه از بيمارستان بيرون رود با اينكه توان راه رفتن ندارد، چندان قابل باور نيست. همه اين مشكلات وقتي زهرا سادات مرخص مي شود و به خانه مي آيد شكل ديگري به خود مي گيرند. ازهمان لحظه اول عاطفه با ديدن مادرش روي صندلي چرخدار فرار مي كند و زهرا سادات به دل مي گيرد تا وقتي كه تقلا مي كند تا براي بچه هايش ماكاروني بپزد اما فقط آشپزخانه را بهم مي ريزد. صحنه اي كه زهرا سادات با سيد رضا درگيري لفظي پيدا مي كنند هم از صحنه هاي شاخص فيلم است. تقريبا از بعد از آن دعواست كه زندگي آنها روي خوبش را نشان مي دهد و از برزخ به طلا تبديل مي شود. هرچند زهراسادات هنوز بيمار است اما شيوه نگاه كردن به زندگي شان بخصوص از سوي سيد رضا فرق كرده است. او براي همسرش هديه مي خرد و با او مهرباني مي كند و به گردش مي رود. و به اين نصيحت پرستاري كه به ديدن زهراسادات آمده بلكه با شنيدن حرفهايش به آرامش برسد، گوش مي كند و براي اولين بار به همسرش حرف دلش را مي زند با گفتن جمله ي دوستت دارم.اما دومين ويژگي شاخص فيلم همان پايانش است كه به جرئت مي توان گفت اگر كارگردان هر پاياني جز اين را براي فيلمش در نظر مي گرفت نمي توانست اينچنين تأثيري بگذارد. وقتي كه سيدرضا پشت در كلاس اخلاق نشسته و به حرفهاي استادش گوش مي كند و همزمان با ديدن كفش هاي شاگردان كه مال يكديگر را زير پا گذاشته اند بر مي خيزد و آنها را يكي يكي جفت مي كند. و شايد كل پيام فيلم در اين يك صحنه نهفته باشد كه فقط بايد انسان براي رضاي خدا كار كند و به هرچه كه به او داده قانع باشد. و سيدرضا آنجاست كه مي فهمد بيماري زهراسادات شكل ظاهرش يك بيماري است اما در باطن براي او و خانواده يك نعمت است تا بدين وسيله محبت و علاقه آنها نسبت بهم بيشتر شود و قدر يكديگر را بيشتر بدانند.

پانوشت : بعد از مدتها برگشتم با دست پر.امیدوارم بازگشتم بهانه ای باشد برای ادامه نقد نویسی ام در این وبلاگ. هر چند به تنهایی و بدون ساسای عزیزم که حالا مادر هم شده لطفی ندارد اما ای کاش دوستان قدیمی تنهایم نگذارند.

مینا

2 سال پیش که خبر تولید فیلم سنتوی را خواندم، به نظرم آمد که این بار مهرجویی تغییر رویه داده و به سینمای گیشه پسند روی کرده است، اما از این نکته غافل بودم که او کسی است که از ساده ترین و عامیانه ترین داستان ها هم قادر است شاهکاری خلق کند، همانطور که در ساخته ی قبلی اش یعنی مهمان مامان دیدیم، از ماجرای  ساده ی تهیه ی یک سفره ی شام یک فیلم جذاب ساخته بود. اما دانستن موضوع سنتوری(اعتیاد)، برایم کافی بود تا در ذهنم فلاش بکی بزنم به فیلم هایی که قبلاً در این زمینه ساخته شده  است. اما هر چه گشتم بهتر از گوزنها ی کیمیایی چیزی نیافتم و همین باعث شد که احساس کنم مهرجویی در انتخاب موضوع فیلم اشتباه کرده است. چون پرونده ی این فیلم ها با گوزنها بسته شده است. اما با تماشای متأسفانه غیر مجاز فیلم سنتوری به جد می گویم که ذهنیت ام شکسته شد و متوجه شدم که هنوز در سینمای ایران کسانی هستند که قادرند از موضوع های تکراری فیلمی خلاقانه و خوش ساخت بسازند. گزاف نیست اگر بگویم سنتوری از تأثیرگذارترین فیلم های چند دهه ی اخیر سینمای ایران است. که بیشترین سهم را در این تأثیر گذاری  کارگردانی دقیق و محکم مهرجویی بر عهده داشته است. طوریکه کاملاً مشهود است کلیه ی عوامل و بازیگران فیلم حتی رادان با بازی درخشان اش نیز زیر سایه ی او هستند. مهرجویی با جسارت و خلاقیت اش از یک داستان به ظاهر ساده و سر راست توانسته اثری ماندگار و دیدنی بیافریند .

سنتوری از دو جهت قابل بررسی است : از لحاظ فنی و از نظر مفهومی.

از نظر فنی : تدوین فیلم که درآن از تکنیک فلاش بک بدرستی استفاده شده ریتم و ضرباهنگ متناسبی به کلیت فیلم داده است. بطوریکه هیچ پلان یا سکانسی را در فیلم نمی بینیم که آزارمان دهد و یا خسته کننده باشد یا به اصطلاح کم و زیاد داشته باشد. بخصوص در شروع فیلم که تدوین خیلی خوبی را شاهدیم؛ نماهای (p.o.v) علی سنتوری که در ماشین نشسته به همراه نریشن صدایش که روی تصویر می بینیم- ما را در جریان وقایع زندگی کسالت بارش قرار می دهد-کات می شود به کنسرت هایی که در گذشته داشته است. استفاده از نریشن هم که تکنیک آشنای مهرجویی است و در اکثر فیلمهایش  شاهد آنها هستیم نیز در این فیلم بخوبی و به جا بکار گرفته شده است.

اما در این فیلم یک جامپ کات کوچک هم شاهدیم که هدف از آن نشان دادن گذر زمان و قطع به گذشته است. صحنه ایست که هانیه همسر علی به اتفاق جاوید در حال قدم زدن در دو طرف جوی آب هستند، پس از اندکی دور شدن آنها از دوربین، نمایی از جوی آب را می بینیم که در آن آب از پایین رو به بالا در جریان است و دو قوطی ودکا هم در آن شناور هستند. دوربین تیلت آپ می کند و در یک نمای لانگ مجدّداً  هانیه و جاوید را برای یک ثانیه می بینیم که از ما خیلی دور شده اند و تصویر جوی آب را این بار از سوی مخالف نشان می دهد و دوباره همان قوطی ها که در آب گردش می کنند و دوربین که بالا می آید هانیه و علی را در دوسمت جوی می بینیم که خندان به ما نزدیک می شوند. این استفاده از فلاش بک که حلقه ی اتصال حال به گذشته نیز جوی آب در نظر گرفته شده است، هوشمندانه و از لحاظ بصری بسیار زیباست.

دوربین فیلمبرداری هم که در غالب صحنه ها سر دست می چرخد و تا حدی معلق می زند. استفاده از این تکنیک هم دیگر دارد اپیدمی می شود و به نظرم بیشترین هدف مهرجویی از این کار نزدیک شدن به شخصیت های فیلم بوده است.

اما در مورد نوع لوکیشن و دکوپاژ هم مشکلی که به نظرم می رسد  این است که تمامی اجراهای علی سنتوری که در مجموع 6 اجرا است به جز 2تای آنها که در دو مهمانی مختلف برگزار می شود، باقی اجراها در یک مکان انجام می شود و نماهایی که می بینیم کاملاً تکراری است، بطوریکه لوکیشن لو می رود. نوع دکوپاژ، طراحی دکور و صحنه ی اجراها نیز خیلی ساده و پیش پا افتاده انتخاب شده است. و فقط در یک اجرا رومیزی تریبون روی سن رنگش عوض شده  و گرنه در سایر جاها حتی دکور سن هم تغییری نکرده است.

اما در خصوص تدوین فیلم هم باید اشاره کنم که در چند مورد کات های به جا، فیلم را در همان اوج سکانس قبلی نگه داشته است. مثل کاتی که بعد از صحنه ی خرید جاز و هیجانی که علی و هانیه دارند، به کنسرتی که ترانه ی خیانت را در آن می خواند، زده می شود که شور و هیجان تماشاگران در آن زیاد است.

اما در مورد مفهوم فیلم: از نظر محتوایی فیلمنامه ی سنتوری از آن دست فیلمنامه هایی است که مو به درزش نمی رود ، چفت و بست دار است، نه جایی برای چرا و چطور ممکن است می گذارد و نه جایی برای ای کاش...مهرجویی به بهترین شکل ممکن زندگی یک موزیسین که از اوج به فرود می رسد، درگیر اعتیاد می شود، مورد غضب والدین قرار می گیرد، همسرش ترکش می کند و در نهایت به منجلاب کشیده می شود، را نشان می دهد.

سنتوری سکانس درخشان کم ندارد. یکی ا زتکان دهنده ترین و زیباترین سکانس هایی که از این فیلم می توانم  مثال بزنم سکانس تزریق کردن مواد به علی توسط پدرش است که پدر ناخواسته این کار را انجام می دهد. بازی رئال و تأثیرگذار رادان و مسعود رایگان همراه با دکوپاژ خوب مهرجویی در این پلان ما را کاملاً در آن فضا قرار می دهد و گویی در کنار هر دو که به شیوه های گوناگون درد می کشند، ما نیز این درد را احساس می کنیم. پدر از اینکه ندانسته و از روی اجبار به فرزندش مواد تزریق کرده عذاب می کشد و پسر هم از ورود آن ماده مخدر به بدنش دردی آمیخته با لذت را لمس می کند. سکانس زیبایی هم که رادان در پارک برای فقرا سوسیس سرخ می کند و بین شان قسمت می کند که با ترانه ی زیبای رفیق من همراه شده است، نیز از سکانس های دوست داشتنی این فیلم است.

بهرام رادان فوق العاده ترین و بهترین نقش سینمایی اش را تا به حال ایفا کرده و شاید هم تا سال های سال همچنان بهترین بازیگری اش باقی بماند و نتواند فیلمی بهتر از سنتوری را در کارنامه اش ثبت کند.

بازی به نقش معتاد برای هر بازیگری کدهای مشخصی را یادآوری می کند؛ مثل قوزی راه رفتن، تو دماغی حرف زدن و شاید چند اصطلاح رایج مثل نوکرتم داداش و... اما رادان علاوه بر این کدهای تکراری چیزهای دیگری هم به نقش خود افزوده است؛ مثل پوشیدن آن عبای بلند و شیوه ی نگاه و حرف زدن مخصوص اش که نوعی تمسخر و ترحم را همزمان در تماشاگر بر می انگیزاند. در بعضی از صحنه ها بازی درخشان اش آدم را بهت زده می کند؛ مثل سکانسی که در خانه ی پدری اش بدنبال یک مداد برای نوشتن شماره تلفن می گردد. وقتی این صحنه را می دیدم واقعا مانده بودم بخندم ، گریه کنم ،تعجب کنم یا...

انتخاب بازیگر و کستینگ فیلم هم به نظرم بجز یکی دو مورد بدرستی انجام شده است. بخصوص در مورد بازیگران نقشهای اصلی مثل رادان و گلشیفته فراهانی. هر چند نقش گلشیفته کم رنگ تراز رادان است، اما در همان سکانس هایی که بازی دارد؛ پر قدرت، تأثیرگذار و مثل همیشه راحت ظاهر شده است . جالب این است که ا ز اواسط فیلم هر جا که گلشیفته وارد کادر می شود موسیقی ویولون نواخته می شود، حتی در صحنه ای که رادان لباس قرمز او را در کمد می بیند نیز باز شاهد همان موسیقی زیبا هستیم که القاگرحس نوستالژیک بین آنهاست ( البته فکر می کنم این موسیقی بیشتر به خاطر ارتباط و آشنایی هانیه با مرد ویولونیستی به نام جاوید است که در پایان او جایگزین علی می شود!). اما بازیگران نقش های فرعی نیز به جز نادر سلیمانی به نقش برادر علی و سیامک خواهانی به نقش جاوید، همگی انتخاب های درستی هستند. انتخاب سلیمانی هر چند به خاطر فیزیک بدنی اش بیانگرشخصیت منفعل او نسبت به برادرش است اما شباهت و هماهنگی لازم را از نظر چهره با رادان ندارد. شخصیت جاوید ، ویولونیستی که زندگی هانیه را تغییر می دهد، جای کار زیادی نداشت و بازیگر ایفاگر آن نقش هم-حالا یا به خواست کارگردان و یا کم تجربگی اش -  خیلی لوس، مصنوعی و اتو کشیده بازی کرده است. حسن پور شیرازی و صدر الدین حجازی نیز که هر دو حضوری افتخاری در این فیلم دارند نیز هر کدام به نقش معتادان خیابان خواب عالی ظاهر شده اند. بخصوص بازی پور شیرازی در آن صحنه ای که سرنگ را به ضرب از دستش خارج می کند و می گوید : ایدز پاستوریزه بدم خدمتتون؟... مو را بر تن آدم سیخ می کند.

در مورد پایان فیلم هم باید بگویم بهترین و آموزنده ترین پایانی که می شد برای این فیلم در نظر گرفت همین پایان است. از همان اواسط فیلم که شاهد اعتیاد و روبه زوال رفتن علی سنتوری بودم نگران پایان اش بودم چون در سینمای ایران متأسفانه تعداد فیلم های خوب با پایان های بد کم نیست. اما پایان سنتوری گر چه فانتزی به نظر می رسد، اما پس از نشان دادن آن همه سیاهی و مصیبت شاید مهرجویی به فکر تعدیل اثرش افتاده است که چنین پایانی را برای آن در نظر گرفته است. آموزش سنتور به معتادان مرکز بازپروری و سپس اجرای کنسرتی برای آنها همه چیز را برای یک پایان به قول معروف هپی اند فراهم می کند. پایانی که اگر مهرجویی پشت آن نبود کل فیلم را نابود می کرد. اما مهرجویی است دیگر، از همین پایان های کلیشه ای هم می تواند  شاهکار خلق کند. در آخرین پلان فیلم که رادان ترانه ی عزیزم را لب خوانی می کند و دوربین از زاویه دید او هانیه ی خیالی را نشان می دهد که روی  صندلی نشسته و با لبخند علی را می نگرد، حس دلتنگی غریبی به مخاطب دست می دهد که خوشی پایانی را تقریباً از بین می برد.

اما در مورد نتیجه گیری نهایی ذکر نکته ای در پرانتز قابل توجه است که معتادانی از دست علی سنتوری که خانواده ای متموّل  دارند، شاید بتوانند با کمک و حمایت ایشان از فلاکتی که در آن گرفتار آمده اندر، رهایی یابند اما تکلیف سایر معتادانی که چنین خانواده هایی ندارند که حامی آنها باشد، چیست؟ جامعه ای که آنها را به این سو سوق داده چگونه می تواند از ایشان حمایت کند؟ همانطور که تجربه ثابت کرده و ما نیز شاهد و واقف بر آن هستیم عاقبت آنها همانا مرگ در همان بیقوله هایی است که علی سنتوری در آنها برای اندکی دوا - بقول خودش قد یه ارزن- التماس می کرد.

رویکرد مهرجویی در خصوص نتیجه ی قطعی و دقیق از  فیلم بی طرفانه است. کارگردان پای خود را ا ز هر قضاوتی چه در مورد جدایی علی از هانیه و چه در مورد چرایی اعتیاد علی پس می کشد و صدور حکم نهایی را بر عهده ی هوش مخاطب اش می گذارد و اوست که باید تشخیص دهد در این میان مقصر کیست؟ آیا خانواده ی سنتی و مذهبی علی که به خاطر سنتورش او را حرامی خوانده  و طرد ش کرده اند، مقصراند ؟ و یا خود علی؟ یا هانیه که دیگر کاسه ی صبر ش لبریز شده و خوشبختی و آینده ی خود را مهم تر از عشق به همسر و زندگی مشترک پر دردسراش  دیده و راه خود را پیشه کرده است؟ یا جامعه ای که از هنرمندان پشت خالی اش حمایتی نمی کند تا مجبور نباشند برای تأمین مخارج زندگی تن به هر کاری دهند؟ فیلم پاسخ روشنی نمی دهد. اما با این حال پس از نمایش پر جنجال اش در جشنواره فیلم فجر و دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش نخست مرد توقیف می شود و از اکران عمومی محروم می ماند که می توانست سکوی پرتابی نه تنها برای کلیه ی عوامل و دست اندرکاران فیلم، بلکه موفقیتی تحسین آمیز برای سینمای ساکن و در حال رکود ایران باشد. از حدوداً دو ماه پیش نیز با تکثیر غیر قانونی نسخه ی اصل فیلم تمامی امید ها برای صدور پروانه ی نمایش اش به یأس تبدیل شده است. ای کاش مهرجویی و امثال اش دلسرد نشوند و باز هم فیلم بسازند...

پ ن : بعد از ۶ ماه نبودن و ننوشتن بالاخره تصمیم گرفتم تنبلی را کنار بگذارم و مطلبی برای وبلاگم بنویسم. البته در این مدت از سینما دور نبودم حتی توانستم یک فیلم ۱۰۰ ثانیه ای هم بسازم.حالا باقی حرفها برای پست بعدی ...

در این روزهای وانفسای سینمای ایران که از هر 20 فیلمی که اکران می شود بندرت می توان به تماشای یکی از آنها نشست٬ وقتی که پوستر فیلمی از کارگردان محبوب تمام عمرم یعنی مسعود کیمیایی را بر سر سینما می بینم با وجود تمام نقد های ضد و نقیضی که مثل همه ی فیلم هایش از آن خوانده ام تاب نمی آورم و راهی سالن تقریبا خالی از تماشاگر می شوم.و چون تنها هستم به توصیه ی نگهبان  در ردیف وسط جاییکه کاملا بر فیلم تسلط دارم می نشینم. سه جفت آدم در ردیف های آخر نشسته اند و طبق معمول مشغول تبادل دل و قلوه هستند. از اینکه صدای آنها را بخاطر فاصله ای که دارم مجبور نیستم بشنوم خوشحالم. اما طولی نمی کشد که سه دختر وارد سالن می شوند و پشت سرم می نشینند. یکی به دیگری می گوید : این رئیس جنگیه؟ آن دیگری جواب می دهد : نه بابا فکر کنم کمدیه! و نفر سوم با لحن جالبی آرزو می کند : ایشالاه که خنده داره...و من زیر لب پوز خندی می زنم. پیام های بازرگانی سینما شروع شده ولی همچنان صدای دخترها می آید. من تحملم تمام می شود و بلند می شوم تا جایم را عوض کنم بلکه بتوانم راحت تر فیلم را ببینم. بالاخره رئیس شروع می شود... من که از حکم خاطره ی خوبی ندارم مضطربم و فقط امیدوارم فیلم خوبی باشد. تیتراژ خوبی دارد٬ همچنین موسیقی خوبی ٬ حداقل  مطمئنم  که بهتر از حکم است.

چه کیمیایی را دوست داشته باشیم یا از از او متنفر باشیم نمی توانیم بسادگی از رئیس بگذریم. فیلم با یک درگیری اساسی شروع می شود: مرد جوانی با قیافه ی عجیب و موهایی که بسان آفریقایی ها بافته شده سر از زیر زباله  ها بیرون می آورد و همچنان که بیننده هنوز مبهوت قیافه ی اوست در یک درگیری تیر می خورد و زخمی می شود. تازه می فهمیم که او اسلحه هم دارد . تا بدین جای کار احتمالا فکر می کنیم که با یک فیلم پلیسی - جنایی سرو کار داریم. غافل از اینکه رئیس نه پلیسی است و نه جنایی. اصلا شاید نتوان ژانر مشخصی را به فیلم اختصاص داد. آنچه مشخص است٬ اینست که کیمیایی این بار نیز قصد دارد یک ضد قهرمان عاصی را که عاشق نئشگی است٬ در دنیایی آلوده به خون٬ درد ٬خیانت و نامردی و .. نشانمان دهد. اما اینکه چرا کیمیایی این بار نیز برای شخصیت اول فیلمش بسان حکم پسرش پولاد را انتخاب کرده هم جای بحث دارد. به اعتقاد من پولاد هنوز در ادا کردن رئال دیالوگ ها هم مشکل دارد چه رسد به بازی در چنین نقش های پر تنشی. اسلحه ای که در دست او می بینیم بیشتر شبیه به یک اسباب بازی کودکانه است تا یک سلاح واقعی. اما کیمیایی این بار قصد دارد داستان روایت کند و از این بابت هم تا حدی موفق عمل کرده هر چند اشکالات فیلمنامه آنقدر زیاد است که در بسیاری از جاها داستان خوب هم فدای نقاط ضعف آن شده است. اما در مقایسه با حکم و سربازان جمعه ازاین حیث می توان به کیمیایی نمره ی بهتری داد. به نظر می رسد هرچند اینجا تلاش شده که قصه گویی ساده و یکدست مهمتر از حجم و فضای حاکم بر آن باشد٬ اما علاقه ی کارگردان به همان فضاهای آشنای سینمایش و بکاربردن دیالوگ های سنگین و ثقیل تا حد زیادی مانع از تحقق این تفکر شده اند و حتی به ریتم فیلم هم ضربه زده اند.هر چند که باید اذعان کنم دیالوگ های پرمعنای فیلم آنقدر نغز و زیبا و شنیدنی هستند که بر کل فیلم سنگینی می کنند و بیشتر بدرد کلاسهای فیلمنامه نویسی می خورند تا یک فیلم داستانی.

 اما در خصوص ساختار روایی فیلم که ظاهرا داستان یک خطی سرراستی است : مردی برای نجات فرزندش به توصیه ی دوست سرهنگش بعد از بیست سال به وطن باز می گردد و در پایان هم او را از مهلکه نجات می دهد. کیمیایی اما در خلال این داستان سر راست موضوعات مختلفی را مطرح می کند ٬مثل عشق٬اعتیاد٬رفاقت٬ خیانت و ... اما تمامی این مضامین در خدمت همان محور اصلی است یعنی ایستادن یک مرد زخمی و تنها در مقابل گروهی از بدمن های روزگار. در اینجا بر خلاف فیلم حکم به شخصیت های فرعی داستان پر و بال زیادی داده نشده و ما شاخ و برگ های اضافی را در این فیلم نمی بینیم. عشقی که کیمیایی در این فیلم نشان می دهد از همان دسته ی عشق های آشنای در سینمای کیمیایی است. عشقی که هیچ حساب و کتابی نمی شناسد و شناسنامه ندارد ولی فقط عشق است. از دو عشقی که در این فیلم می بینیم : عشق بین رضا و فرشته و  عشق بین سیامک و طلا؛ به نظر می رسد اولی خیلی بهتر از آب در آمده ٬هر چند اختلاف سن 24 ساله ی بین بازیگران زن(لعیا زنگنه) و مردش(فرامرز قریبیان) آنچنان قابل باور نیست٬ اما دیالوگ های نغزی که بینشان برای توصیف گذشته شان رد وبدل می شود گوش نواز است : اگه مرگه کنار تو باشه.. اگه در به دریه کنار تو باشه ..هر چی که هست فقط کنار تو باشه ..یا آنجا که رضا به فرشته می گوید : عشق آدم با زن آدم فرق داره... عشق هیچ وقت ناموس مرد نمی شه اما زن ناموسه...کیمیایی در اینجا به ما القا می کند که این زن معشوقه ی رضاست نه زن او. اگرچه متاسفانه هیچ گاه نمی فهمیم زن اصلی رضا یعنی روحی که فقط در جمله ای کوتاه نامش برده می شود که بوده و چه بر سرش آمده است؟ کارگردان بعلت ضعف فیلمنامه از پاسخگویی به بسیاری از سوالات عاجز است. اصلی ترین سوال شاید این باشد که با چه منطقی می توان قبول کرد که رضا برای فرار از اتهام قتلی که به او وارد شده تنها پسرش سیامک را بدون اینکه به کسی بسپاردش بین مشتی خلافکار رها کند و بگریزد؟ و حالا که گریخته چرا باید سرهنگ جاوید برای او نامه بنویسد و از او بخواهد که برای نجات فرزندش به ایران بیاید؟ یعنی طی بیست سال نمی توانست حالی از پسرش بگیرد؟ چرا فرشته از صحنه ی درگیری آدمهای رئیس با رضا و جاوید ناگهان از قصه پرت می شود و دیگر او را تا پایان فیلم نمی بینیم؟ این رئیس که این همه دنگ و فنگ و خدم و حشم دارد چرا گذاشته دفترچه ی قربانیانش و در واقع شیشه ی عمرش بدست سیامک بیفتد تا برای پس گرفتنش دچار این همه دردسر شود؟

فیلم در شخصیت پردازی هم مشکل دارد. به شخصیت طلا پرداخت خیلی کمی شده یا اصلا بهتر است بگویم پرداختی نشده. تنها چیزی که از او می دانیم اینست که از مشتریان سیامک بوده (در واقع قبلامعتاد بوده) و در عین حال آدم حسابی است که آن را هم از زبان فرخ(صاحب گاراژماشین)می شنویم( که البته اعتیادش با آدم حسابی بودنش در تناقض است).نمی توان توجیه کرد که دختری متمول با شرایط  او این همه مصیبت را برای کسی مثل سیامک که فقط ادای گنگسترهای باهوش را خوب درمی آورد٬تحمل کند. نحوه ی ادای دیالوگ ها توسط طلا نیزخیلی تصنعی است و آن عشق پرسوزی که از آن دم می زند بهیچ وجه در فیلم و بازی اش نمودی ندارد و قابل باور نیست. در حقیقت اصلا به قیافه ی پولاد نمی آید که عاشق باشد. هر چند که می گوید : اگه فقط روزی دو بار نگام کنی عاشقیت منو می بینی!...شخصیت دکتر با بازی خسرو شکیبایی کاملا یک شخصیت است تا یک تیپ. با اینکه فقط یک سکانس البته طولانی حضور دارد به عقیده ی من از معدود شخصیت های دوست داشتنی فیلم است. دکتری که لمپن است و حرفهایش بیشتر شبیه چاقوکش های چاله میدان است تا یک پزشک. تمهیدی که برای این سکانس در تدوین فیلم بکار گرفته شده که استفاده از تدوین موازی یا همزمان است از خسته کننده شدن این سکانس طولانی نیم ساعته می کاهد و ما لابلای دیالوگ ها و حرکات طنز آمیز دکتر آمدن رضا را در فرودگاه می بینیم. کما اینکه شنیدن صدای دکتر با آن لحن هجو آمیزش خالی از لطف نیست. دکتری که به گلوگه گوله می گوید و برای نجات سیامک نرخ سه میلیونی تعیین می کند و به طعنه به سیامک می گوید : بس که تو فس فس کردی همه طلاها رو مس کردی!

سوای همه ی اینها رئیس شاید در مجموع فیلم خیلی خوبی نباشد اما سکانس های به یاد ماندنی و زیبایی دارد و هرچند که آنطور که کیمیایی امیدوار بوده و پیش بینی می کرده آن اتفاقی که برای قیصر و داش آکل و گوزنها افتاد برای رئیس رخ نداد اما حداقل می توان هنوز هم به چیزهایی در سینمای کیمیایی دلخوش کرد. مثل عشق به سینما که در آن سکانس نوستالژیک سینما رکس با یاد آوری برت لنکستر و گری کوپر نمود می یابد و الحق هم که سکانس زیبایی شده است. اما آن رفاقت و مرامی که همیشه در فیلم های کیمیایی می دیدیم در اینجا بسیار کمرنگ است و بین جاوید و رضا بیشتر از رفاقت یک فاصله ی خیلی عمیق و شاید هم یک کینه به چشم می خورد اگر چه در پایان ساختگی فیلم آرش که شخصیتی خنثی در دار و دسته ی رئیس است٬ با بازی غیر طبیعی اش به نشانه ی رفاقت بطرز بهت آوری متحول می شود و به سیامک کمک می کند و رئیس را می کشد  و ما دلیل این کار را نمی توانیم توجیه کنیم؟! اما این مرام آبکی هیچگاه با سینمای کیمیایی  و فیلم هایی چون گوزن ها وحتی ضیافت و اعتراض قابل قیاس نیست.

در پایان باید بگویم رئیس که به گفته ی کیمیایی  دومین قسمت از تریلوژی اش است از قسمت اول یعنی حکم خیلی بهتر است و امیدوارم قسمت سوم آن یعنی « وضعیت مسموم » مکمل این دو و به مراتب دل چسب تر و بی نقص تر و با مرام تر باشد.

قبل از هر چيز بايد بابت اين  تاخير در  بروز رساني از همه دوستان عذر خواهي كنم هر چند كه مطمئنا دوستان خوبمان به اين تاخير ما عادت كرده اند .بهر حال من و ساسا اين روزها هر كدام به نوعي گرفتاريم.البته گرفتاري ساساي عزيزم كاملا از نوع ديگري است. به من گفت بهتره سوتي ندهم ولي دلم نمي ياد كه اينجا نگم! فكر كنم همه تا اينجا فهميده باشيد.بله... درست حدس زديد ساساي عزيزم در شرف تشكيل زندگي مشتركه كه از همين جا با تمام وجودم صميمانه براش آرزوي خوشبختي مي كنم و اميدوارم ازدواج باعث نشه مينا و وبلاگ رو با هم فراموش كنه هر چند كه مي دانم ساساي عزيزم از اوناش نيس فقط محض احتياط گفتم.و اما براي اين پست كه قرار بود من بجاي ساسا بنويسم  و من هم كه در نوشتن  كاملا درمانده بودم در دقيقه نود دوست خوبم جابر به كمك آمد و اين پست را برايم فرستاد.ازاو به خاطر اين همكاريش صميمانه ممنونم.

همکاری!!!!...

این همه وبلاگ هر روز درست می شه ولی کدومشون  یه حرکت جدید کردن . به قوله استادم رضا کیانیان که می گفت ورود به سینما راحته مثل وبلاگ ساختن ولی موندن توش سخته بازم مثل موندن یه وبلاگ .

به هر حال !

ما همه به یه چیز فکر میکنیم و اون پیشرفت سینمای ایرانه. راستی یادم رفت بگم که توی این وبلاگ جای تئاتر خالیه که امیدوارم با حضورم بیارمش.

ابداع کننده ای به نام برسون 

وقتی به آرشیوم نگاه میکردم و  بعد هم به نظر سنجی جدید دانشگاهمون درباره ی فیلمسازها ، دیدم نام برسون آرای کمی آورده و تنها اساتید بزرگ به او رای داده اند و در آرشیوم نیز فیلم های کمی از او دارم.

چرا؟ واقعا برسون را چقدر میشناسیم؟

درلیست این نظرسنجی نام های :کوروساوا ، هیچکاک ، فلینی ، کوبریک ، آنتونیونی ، برگمان ، گدار ، فریتس لانگ، تروفو ، پولانسکی ، روسلینی ، کازان ، اوزو ، کیشلوفسکی ، دسیکا ، جارموش ، اسکورسیزی ، اسپیلبرگ ، بیلی وایلدر ، آنگ لی ، کاپولا ، تورناتوره ، چیمینو ، فینچر ، ایستوود ، و حتی تیم برتون و تارانتینو و ایناریتو دیده می شد ولی از این اعجوبه نامی به میان نبود و این من را بر آن داشت تا اولین مطلب برای رویابین ها را  در باره ی او بنویسم تا حداقل خودم کمی بشناسمش.

روبرو برسون در 27 سپتامبر 1901 در فرانسه در خانواده ای مرفه به دنیا آمد و در رشته فلسفه تحصیل کرد.

او فیلمسازی وسواسی است این را از تعداد فیلم هایی که ساخته است می توان فهميد ، او تنها 12 فیلم دارد که  در میان آثار او فاصله زمانی  زیادی وجود دارد ؛

نظریات برسون در مورد هنر فیلم ، تازه، جسورانه و در نگاه نخست شگفت انگیز است .

این برای من جالبه که هدف برسون یعنی همان دستیابی به هنر مستقل و آاد سینما توگراف یک سر درتقابل به سینما است؛ به نظر او سینما توگراف باید دست از تقلید روش ها و فنون سایر هنر ها بردارد و اصول و قواعد خاص خود را بیافریند.

برسون در کتاب (باد ها ما را به کجا میبرند) که شامل مجموعه نظرات وی می باشد ، بر ضرورت کنار گذاشتن هنر پیشه های حرفه ای و تقلیل دکور ها و گسستن از ادبیات و تئاتر تاکید می کند . و این یعنی همان  یافتن مناسبت درست میان تصویر و صدا و تاکید بر نشانه ها و ایجاز .

برسون سینمای امروز را تئاتر های فیلم شده میداند و نام مقدس سینما را بر آنها نمی نهد .

 او در پاریس درس نقاشی خواند و اولین فیلمش را کمی پیش از اشغال فرانسه ساخت ؛ فیلمی که چندان مایل به یادآوری آن نیست . در دوره اشغال زندانی شد و در همان زمان اولین فیلم بلندش فرشتگان گناه ( 1943) را ساخت.خانم جنگل های بولونی (1945) آخرین فیلم برسون است که از بازیگرهای حرفه ای استفاده می شود  وتنها گشت و گذار او در دنیای اشراف است. تا 1951 طول کشید تا بتواند دقیقا همه آن چیزی را که مدنظر داشت روی پرده بیاورد و اولین فیلم کاملا برسونی او خاطرات کشیش روستا ساخته شود ..

تروفو می گوید :

سینمای او به نفاشی نزدیک تر است تا عکاسی .

تاثیر جادوئی نقاشی بر سبک برسون از آنجا سرچشمه نمی گیرد که او دریافته بود چگونه کمپوزیسیون را بکار گیرد یا رنگ ها را ترکیب کند ، بلکه از این واقعیت ظریف سرچشمه می گیرد که او دریافته بود:«بر خلاف یک نقاش که تصمیم می گیرد در نقاشی اش چه چیزی را بگنجاند ، یک فیلمساز باید تصمیم بگیرد چه چیزهایی را از فیلمش حذف کند و از کاستن به آفرینش برسد».

از محاکمه ژاندارک ( 1962 ) به بعد او فیلم های خود را فقط محدود به نمایش ضرورت ها کرد ؛ روشی که در واپسین فیلمش پول ( 1983 ) به اوج رسید و فیلمی کاملا آبستره پدید آورد . از میان نویسندگان بیشتر از همه شیفته داستایوفسکی بود و بجز جیب بر ( 1959 ) ، زن نازنین ( 1969 ) و چهار شب یک دوربین ( 1971 ) که بطور مشخص به آثار داستایوفسکی برمی گردند ، در بیشتر فیلم هایش تاثیری ورای اقتباس – نوعی نزدیکی روحی و فلسفی – به همتای روسی اش احساس می شود .

استفاده از نابازیگران، فضای روستایی در کنار اشاره هایی به شهر، ایده خودکشی، احساس مرگ و بیماری، تنهایی انسان، اسارت و امید در عین رنج به فیض خداوندی، اینها مهمترین مولفه های سینمای برسون هستند که می توان آنها را به وضوح در این آثار مشاهده کرد: یک محکوم به مرگ گریخته است، جیب بر، ناگهان بالتازار، موشت، یک زن نازنین(اولین فیلم رنگی برسون)، لانسلودولاک ، پول.

ما برای اعمال شخصیت های برسون دلایل مشخص روان شناسانه ای نمی یابیم . هر کدام از آنها گویی با نخی نامرئی هدایت می شوند و به سوی سرنوشت محتوم شان گام برمی دارند . چه در یک جاده گل آلود روستایی و چه در ازدحام باری در پاریس . ما هاله ای از تقدس آن گونه که قدیسین را دربر می گیرد در اطراف آنها هم احساس می کنیم که دیر یا زود ما را متوجه سبکی معنوی در سینمای برسون می کند و شاید تنها سبک کاملا استعلایی در تمام تاریخ سینما .

و اما حرف آخر:

برسون به رای من و تو احتیاجی ندارد این من و تو ایم که به کسانی چون او احتیاج داریم ،زیرا

 هر فیلم وی همچون کلاس درس فیلم سازیست .

در ضمن اینها کم ترین چیز هایی هستند که  می توان درباره ی روبر برسون گفت ، کاش در آن لیست کذایی دانشگاه یا هر لیستی که باید در آن  انتخابی  به انجام برسانیم کمی دقت کنیم.

 جابر

فیلم های زیادی هستند که پس از دیدنشان تمایل به نوشتن در مورد آنها را دارم اما ترجیح می دهم اغلب اوقات درباره ی فیلمی بنویسم که از آن خاطره ای دارم و مدت زیادی به آن فکر کرده ام. بهمین علت تصمیم گرفتم راجع به فیلمی بنویسم که دو هفته بشدت درگیرش بودم و آن دومین فیلم اسکار گرفته ی کلینت ایستوود یعنی دختر میلیون دلاری است. البته این درگیری چند جنبه داشت که مهمترینش پخش آن در خانه هنرمندان شهرمان و مسئولیت من در این برنامه بود. تهیه بروشور و اجرای مراسم بهمراه دوستی دیگر(الف) کاری بود که ابتدا فکر می کردم خیلی راحت است اما این موضوع که باید جلوی چندین نفر بنشینی و بدانی که حداقل نیمی از آنها از تو باسواد ترن و بخواهی در مورد فیلمی نطق کنی٬ برای من که همیشه از لحاظ بیان و اجرا ضعف داشته ام وحشتناک بود. بهر حال روز موعود فرا رسید و فیلم را اکران کردیم . هر چه به زمان فیلم افزوده می شود بر میزان استرس من نیز اضافه می گردد. تازه دارم به خودم اعتماد به نفس می دهم که یک دفعه چراغها خاموش وسالن تاریک  می شود. همزمان باران تندی هم بسرعت همان برقی که قطع شد شروع به ریزش  می کند. پس از تماس های گرفته شده با اداره برق به ما نوید می دهند که نیم ساعت دیگر خواهد آمد که البته کمتر از آن طول  می کشد و دوباره فیلم روی پرده می آید. نمی دانم راز این پرده سفید چیست که حتی فیلمی را که قبلا بارها روی صفحه مانیتور و همچنین تلویزیون دیده ای و از جیک و بوکش هم آگاهی باز هم دوست داری ببینی و روی صندلی میخکوب می شوی و شاید این همان جادوی سینماست که لذت دیدن فیلم را روی پرده دو چندان می کند. خوشبختانه بجز چند پلان و چند دیالوگ کوتاه چیزی برای سانسور ندارد که مجبور شوم لب بگزم و حرص بخورم! صدای بم اسکراپ می آید :...ولی فرانکی هیچ وقت برنگشت ...اینها رو گفتم که تو بدونی پدرت چطور مردی بود ...تصویر با نمایی از پشت پنجره ی کافه ای فید می شود. دوستم الف چراغها را روشن می کند ولی من همچنان غرق فیلمم و به رابطه ی مگی و فرانکی می اندیشم و در نهایت تصمیم فرانکی...
الف دو صندلی برای خودش و من می آورد و روبروی حاضرین می گذارد و مرا صدا می کند که به او ملحق شوم. باز همان استرس لعنتی به جانم می افتد...جلسه رسمی شروع می شود. الف حاضرین را به شنیدن مطالب ظاهرا مکتوب من دعوت می کند. و من با چند برگه ی سفید و نیمه سفید در دستم شروع به خواندن می کنم . صدایم گرفته..الف از من می خواهد که کمی ولوم بدهم و من باز با همان صدا ادامه می دهم .خواندن نوشته های بد خط و کمرنگم که با عجله هم نوشتم به مراتب سخت تر از خواندن صفحه های سفیدی است که مطالبش را از حفظ می خوانم و تظاهر می کنم روی صفحه نوشته شده...کلینت ایستوود در سال 1930 در شهر سان فرانسیسکو بدنیا آمد. بیشتر شهرتش بخاط چشمان بی همتایش است و...این چند خط را از روی نوشته می خوانم اما باقی صفحه سفید است یک گیرپاژ بدفرم...و...همه منتظر ادامه حرف هستند و من در بد مخمصه ای گرفتار شده ام.از الف کمک می خواهم اما او که حسابی گیج شده نمی داند که جریان از چه قرار است؟ و من بلافاصله از کمک خواستن خود منصرف می شوم. خلاصه بهر مصیبتی است با دو سه تا توپوق خفن متنم را به پایان می برم ... و از اینکه به چهره ی حاضرین نگاه کنم خجالت می کشم ... الف فرشته ی نجات است بحثی را شروع می کند و حضار را به ادامه ی آن دعوت می کند...آقای مو سفیدی راجع به تدوین فیلم حرف می زند  و پس از استارت او چند نفر دیگر هم وارد بحث می شوند. من که احساس می کنم کمی یخم آب شده وارد بحث آنها می شوم ولی همچنان خجالت می کشم این بار از کلینت ایستوود...

و اما تحلیلی بر این فیلم:
دختر میلیون دلاری فیلم تاثیرگذاریست و تنها فیلم ایستوود است که  نقش زن محوریت دارد . البته حتی در اینجا هم شخصیت زن(مگی) کاملا زیر سایه ی مرد مربی اش(فرانکی) است.فیلم های زیادی در مورد ورزش بوکس ساخته شده :  سری راکی٬ گاو خشمگین٬ باشگاه مشت زنی و... اما فقط در این فیلم است که بوکسور ما زن است. در واقع مگی دختری است با علایق مردانه و شاید به این خاطر این ورزش را اینقدر دوست دارد که بدین وسیله می تواند خودش را ارضاﺀ و اثبات کند. مگی فیتز جرالد دختر تنهایی است علیرغم اینکه خانواده ای دارد اما چون محبتی از آنها دریافت نمی کند و حتی ناسپاسی هم می بیند صراحتا به مربی اش فرانکی می گوید : من جز تو هیچکس رو ندارم...
ایستوود صادقانه ترین فیلمش را ساخته است و پس از سالها حتی بهترین بازی خودش را می بینیم. تمام شخصیت های این فیلم یک جایشان می لنگد . فرانکی که مردی خشک و انعطاف ناپذیر می نماید و صاحب یک باشگاه بوکس است 23 سال است که هر روز به کلیسا می رود و هر هفته هم برای دخترش که ترکش کرده نامه می نویسد و از او طلب بخشش می کند اما هر ماه هر چهار نامه مرجوعی می شود و در واقع دخترش کتی بدون اینکه آنها را باز کند پس می فرستد. مگی دختر 31 ساله ای است که از سن نوجوانی پیش خدمتی رستوران کرده ولی رویای میلیون دلاری شدن را در سر دارد و تنها از طریق مشت زنی می تواند به آرزویش برسد و برای قوی شدن پس مانده های غذا را می خورد . نقطه ضعف مگی خانواده اش هستند : مادر چاق و نمک نشناسش ٬خواهر کلاهبردارش و برادر زندانی اش . و اما اسکراپ (مورگان فریمن) قهرمان سابق بوکس و همکار فرانکی در گرداندن باشگاه است . او 109 بازی در رینگ کرده و آرزویش این بوده که 110 بازی داشته باشد اما در بازی 109ام یک چشمش را از دست داده است.
مهمترین پیام فیلم به نظرم همان جمله ی معروف خواستن توانستن است. در جهان بینی ای که ایستوود به ما نشان می دهد این نکته نهفته است که هر انسانی از روزی که متولد می شود سرنوشتش نیز با او بدنیا می آید و با اینکه می تواند با تلاش و پشتکار به موفقیت و جایگاه دلخواه برسد ولی در پایان باز این تقدیر است که تعیین کننده است مگی دختری است که از هیچ به بالاترین جایگاهی می رسد که حتی خودش هم فکرش را نمی کرد. او مشهور می شود عکسش روی مجلات می رود مردم در رینگ نام موکوشله(اسمی اسکاتلندی که فرانکی روی او گذاشته) را با شوق فریاد می زنند و این برای مگی بهترین افتخار است اما در نهایت اتفاقی که نباید می افتد. فرانکی ترتیب یک مسابقه ی عنوان را برای او می دهد مگی در این مسابقه با حریف سرسختش که زن آلمانی بدنامی است خوب کار می کند چیزی به پایان مسابقه نمانده که ناگهان دست تقدیر رو می شود و ورق سیاه سرنوشت مگی رقم می خورد مشت خطایی به او وارد می شود و مگی روی چهار پایه می افتد .گردنش می شکند و در نهایت قطع نخاع و فلج می شود. این چهار پایه را هم می توان بازیچه ی همان سرنوشت دانست چرا که در شرایط عادی همیشه باید بیرون از رینگ باشد اما در این لحظه ما آن را داخل رینگ می بینیم. بهترین سکانس فیلم هم همین سکانس است : اسکراپ که از تلویزیون نظاره گر مسابقه است با بهت به دوربین که در جای تلویزیون است خیره شده ٬ دورین با اسلوموشن فرانکی را نشان می دهد که سعی دارد دستانش را حائل مگی کند و در نهایت مگی که نقش بر زمین شده ...صدای این صحنه نیز قطع شده و همزمان نبض بیننده در دستان ایستوود است. این سکوت وحشتناک صحنه نشان از وقوع فاجعه ای را می دهد که شاید هیچ تماشاگر باهوشی نمی توانست از ابتدای فیلم پیش بینی اش کند. اگر ایستوود فیلم را در همین جا تمام می کرد ضمن اینکه تصویر ذهنی ما کاملا متفاوت می شد حرف اصلی فیلم ناگفته می ماند و زبان فیلم الکن می شد و این جریان فقط به نفع مگی تمام می شد چرا که قهرمانی را می دیدیم که در اوج به انتها می رسید در نقطه ای که شاید دیگر آرزوی چندانی نداشت که محقق نشده باشد . اما شاید حرف اصلی اینجا باشد که انسانی که در قله به زمین می نشیند ازین پس باید چه کند؟ شاید تفکر خیلی ها این باشد که نباید نا امید شد و چون انسان حتی اگر تمام بدنش هم از دست برود - مثل مگی که پاهایش را نیز از دست داد- هنوز مغزی در سر دارد و با همان مغز نیز می تواند کاری بکند که لذت بخش باشد اما مسلما برای مگی این فیلم که مشت زنی تنها کار رضایت بخش در دنیاست و ماهها با ضربات بوکسش حریفان را له می کرد٬ تمام مدت بی تحرک ماندن روی تخت غیر قابل تحمل و رنج آور باشد . بهمین دلیل به فکر خودکشی می افتد اما چون خودش قادر به این کار نیست از فرانکی می خواهد که او را به سرنوشت سگ پدرش (که پدرش او را کشت) دچار کند و از اینجاست که فرانکی به جدل با وجدانش می پردازد و در نهایت بخاطر علاقه ای که به مگی دارد- حس می کند دخترگمشده اش را یافته- به این کار تن در می دهد و با دستان خودش دستگاه اکسیژن او را قطع می کند و به او آمپول آدرنالین تزریق می کند تا مگی راحت بخواب رود و از رنج رهایی یابد. اما طبق گفته ی پدر روحانی پس از این کار گم می شود هرچند که به پدر می گوید: خیلی وقته که گم شدم...
شاید تنها اتفاق خوبی که در این بین برای فرانکی می افتد نامه های مرجوعی است که در ماه آخر یکی می شود و نشان از این دارد که دخترش این ماه سه تا از نامه های او را خوانده و یکی را پس فرستاده ...
و در نهایت از زبان اسکراپ  که در مقام راوی  فیلم است می فهمیم که کل داستانی که نقل می کند در واقع نامه ایست که دارد برای دختر فرانکی می فرستد...

به نظرم انتخاب آکادمی اسکار این بار براستی به حق بوده و فیلم ایستوود به مراتب زیباتر و انسانی تر از هوانورد اسکورسیزی است.

پ ن : گزارش اکران این فیلم را برای این نوشتم که همیشه یادم باشد هیچ متنی را از روی کاغذ سفید نخوانم و همچنین یادم باشد که هیچ وقت مجری مراسم تجلیل از تهمینه میلانی را (که در روز زن در شهرمان برگزار شد) بخاطر توپوقش مسخره نکنم. بهر حال اگر ملال آور شده  به بزرگی خودتان عفو بفرمایید.

مینا

قبل از هر چیزازلطف بی اندازه ی همه دوستانم ممنونم که همیشه یار و همراه ما بودند ودر این مدت که نبودم ابراز لطف کردند.

همیشه قبل از نوشتن پست جدید 100موضوع و فیلم متفاوت به ذهنم می رسد،فیلم هایی که تازه دیدم سخت ترین نوع وسوسه را ایجاد می کند! فیلم های محبوبم که همیشه دنبال فرصتی هستم که از آنها حرف بزنم! فیلم های روز ...همه و همه ذهنم را درگیر می کند.

چند روز پیش که مینا از من پرسید در باره ی چی می خوای بنویسی؟گفتم <عشق سگی> به علت علاقه فوق العاده ام به این فیلم به ایناریتو به جسارت،نبوغ و پیشرفتش به ایده ی بکر و خیره کننده اش ،به این علت که مدتها منتظر فرصتی بودم که درباره این فیلم بنویسم وبه علت لذت بی اندازه ای که از دیدن فیلم بردم با آن مناظر خون آلوده چندش آورش!

اما دقیقه  90تصمیم گرفتم که در باره یه عشق سگی دیگه بنویسم... چیزی که مث همه ی عشق ها مشقت بار هم هست ...

سینما پرداختن به شناخت شخصی است و باعث ایجاد تجربه های شخصی می شود. غرق شدن در فضای فیلم...فراوان دیدن و متنوع دیدن.

 بخشی از لذت و شادمانی در مورد یک اثر، ناشی از ستایشی است که با دیدن کاری که هنرمند کرده در ما به وجود می آید.اگر اندکی درباره فیلم ها چیز بدانیم و با توجه به فیلم های خوبی که دیده ایم از قابلیت های آن آگاه باشیم هرگاه فیلمی ما را به هیجان آورد؛ ناگزیر به مهارت کارگردانی که این عناصر را به هم پیوند داده و چنین لذتی را به ما...آفرین می گوییم.

هرگز چیزی از هیچ به وجود نمی آید...به علت تفاوت های بی شماری که انسانها با هم دارند: دید،درک و به دنبال آن برداشت ها هم متفاوت است. ابراهیم گلستان درمصاحبه اش درکتاب نوشتن با دوربین می گوید... کار منتقد این است که در اصل حرف تازه ای بگوید و چیز تازه ای از فیلم کشف کند.

این حرف درستی ست مهم نیست آن کشف منظور نظر کارگردان بوده یا نه مهم برداشتی است که یک نفر از فیلم دارد. اگر50 منتقد حرفه ای سینما همه با هم 50 جمله تکراری را تکرار کنند؛چه نقدی؟ چه کشفی؟ و چه تفاوت دیدگاهی؟!

تفاوت دیدگاهها بر اندیشه ما اثر می گذارد.بارها شده فیلمی را می بینی در فضای فکری ،روحی و عاطفی خاصی (که بی شک متاثر از جهان پیرامون و حوادث روزمره است)که مورد توجه ات واقع می شود و دوستش داری یا به شدت بیزارمی شوی...

جایی خواندم: چیزی در فیلم مورد توجهت واقع می شود که به تو یعنی به خویشتن خویشت نزدیک باشد.

هنری جیمز در مورد نقد فیلم می گوید: نخستین عملکرد تاثیر نقد جذب اموری است که ذهن ما را تغذیه کرده و لذت بردن از آن را تا سر حد امکان خودآگاهانه کند.این شناخت به آتش نیازهای ذهن دامن زده و ذهن رابه جست و جوی کشتزار های دیگر می کشاند. این فعالیت ذهن عملا در حکم تلاشی است برای دستیابی به دلایل علاقه های ذهنی...زیرا تنها با اعلام این دلایل علاقه می تواند گونه گون شود.

به این ترتیب ما اول لذت می بریم و بعد علت لذت را کشف می کنیم...و به نوعی آگاهانه کردن لذت و نفرت است.

به گونه ای جریان فیلم و تماشایش پیش می رود که قسمتی از عناصر فیلم را می بینی که دیگران ندیده اند و گاهی قسمتهایی را نمی بینی که دیگران دیده اند این تجربیات ذهنی انسانهاست که بی اندازه با هم متفاوت اند.

هنر و درک هنر ذاتا ذهنی است...سینما امکان وجود دنیای خیالی را فراهم می کند. در اینجاست که قدرت سینما نهفته است قدرتی که فراتر از محدوده هنر است.

با گفتاری از ژان لوک گدار به پایان می برم:

سینما تصویر برداری از طبیعت نیست...دوربین وسیله تولید مثل طبیعت نیست فیلم و طبیعت با هم یکی هستند سینما هنری نیست که از زندگی تصویر برداری کند .سینما چیزی است میان هنر و زندگی.

 ساسا

<به خانه همسایه ات طمع مورز>...یه نگاه به خونه همسایه!

هر دو بر این باورند
که حسی ناگهانی آنها را بهم پیوند داده
چنین اطمینانی زیباست
اما تردید زیبا تر است
چون قبلا همدیگر را نمی شناختند

متن کامل شعر را دراینجا ببینید

اردیبهشت ماه امسال تداعی گر اتفاقی خوب برای نویسندگان این وبلاگ بود.شروع یک حرکت گروهی در یک وبلاگ سینمایی مشترک.هشتم اردیبهشت امسال رویا بین ها یک ساله شد. در ماه های گذشته برای سالروز تولد وبلاگمان برنامه های زیادی داشتیم . چه نقشه هایی کشیده بودیم که متاسفانه هر کدام به دلایلی عملی نشد. می خواستیم یک پست مشترک بنویسیم در کنارهم دو رویا بین پشت یک سیستم مشترک با یک کیبورد مشترک(قرار بود ساسا به شهر ما بیاید ولی ...)اما باز هم نشد.
حال من (مینا) این پست را در آخرین روز از اردیبهشت ماه می نویسم در حالیکه در رویایم ساسای عزیز را در کنارم می بینم...
و اما ماجرای آشنایی ما : حدود مهر ماه سال 84 بود زمانی که برای وبلاگ خودم مطالبی پراکنده می نوشتم که در یکی از کامنت هایم با نام ساسا(ساهره)برخورد کردم و پس از خواندن وبلاگش مجذوب نوشته هایش شدم. او از نیچه و سارتر می نوشت و من از زندگی سیاست شعر و ...هیچیک هم به علاقه ی مشترکمان به سینما پی نبرده بودیم تا اینکه ساعتی پس از دیدن فیلم ماه تلخ(شاهکاری از پولانسکی)مطلبی را با شور و هیجان خاصی در ستایش این فیلم نوشتم. فردای آن روز ساسا آن را خواند و به علاقه اش به سینما اعتراف کرد.از آن موقع بود که هر دو فهمیدیم آن حس غریبی که ما را بهم پیوند می دهد چیزی جز علاقه به سینما و هنر هفتم نیست...
روزها گذشت تا اینکه تفاهمی که در این زمینه داشتیم ما را بر آن داشت که یک وبلاگ دو نفری تشکیل دهیم و نامش را هم ساسا انتخاب کرد چون هر دو به نوعی با شخصیت های عجیب و غریب این فیلم همذات پنداری می کردیم هر چند به لحاظ مضمون کمی با آن مشکل داشتیم اما عاشق آن سوال و جوابهایی بودیم که آن سه نفر درباره فیلم هایی که دیده اند از یکدیگر می پرسیدند.
بهر تقدیر در اینجا لازم می دانم که از کلیه دوستانی که در این یکسال ما را همراهی کرده اند و با نظرات مثبت و منفی شان به نوعی به ما انگیزه داده اند تشکر و قدردانی کنم. امیدواریم بتوانیم با پشتیبانی بیشتر شما شور و حال  دوباره ای به این وبلاگ بدهیم حتی اگر دوباره هم با مشکل ف ی ل ت ر مواجه شویم.
 وحرف آخر برای اینکه خیلی دست خالی از اینجا نروید دیالوگ زیبایی از یکی از فیلم های مرحوم علی حاتمی برایتان می آورم(حدس بزنید چه فیلمی؟):
نور به قبرش بباره رفت و به یادمون نموند.خاک سردی میاره.. نه شب جمعه حلوایی نه ورد و قل هو الهی .پاک دیگه لا کتاب شدیم با همه بی حساب شدیم...

تا شروعی دوباره حق یارتان باد...

مینا

گزارش(1356) نخستین فیلم بلند سینمایی عباس کیارستمی است.مدتها بود که عطش دیدن این فیلم را داشتم که به تعبیرخودم غیر کیارستمی ترین فیلم کیارستمی است. و بالاخره چند هفته ایست که این رویا محقق شده است هر چند در شرایط نه چندان مساعد و با کیفیت تقریبا پایین اما باز هم جای شکرش باقیست. کیارستمی فیلم گزارش را در شرایطی ساخت که نمی خواست قربانی نیازهای تجاری تهیه کنندگان سینما ی ایران شود. از روزهایی که فیلم نیمه بلند مسافر(1353) را ساخته بود با این پرسش مواجه بود که تحت چه شرایطی درسینمای حرفه ای به ساختن فیلم سینمایی بپردازد؟ پاسخ او این بود که فیلم سازی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان فوق العاده رضایت بخش است و تهیه کننده او فقط در لحظه ای برای دیدن فیلم پیش قدم می شود که جلسه نمایش عمومی فیلم در پیش باشد و در تمام طول کار هیچ دخالتی در کار او نمی کند.
و اما گزارش: ناتوانی فرد انسانی در مقابل اجتماع موضوع اصلی فیلم گزارش است. اجتماعی که شخصیت اصلی فیلم در آن زندگی کرده و مسایلش را می داند و گامهایش را برای بهبود وضع خود برداشته اما نتوانسته است متناسب با شرایط درونی خود عمل کند.
محمد فیروز کوهی(با بازی کوروش افشار زاده) ممیز مالیاتی وزارت دارایی در اداره متهم به گرفتن رشوه و حکم تعلیق او صادر می شود. در خانه نیز با صاحب خانه و همسرش اعظم( با بازی خوب شهره آغداشلو)درگیری و مرافعه دارد. محمد پس از دعوای خانوادگی همسرش را که قصد ترک خانه را دارد کتک می زند و با دختر خردسالش خانه را ترک می کند. وقتی که به منزل باز می گردد اعظم را در حالی که با خوردن قرص اقدام به خودکشی کرده بیهوش می یابد.محمد همسرش را به بیمارستان می برد و شب را نزد او به صبح می رساند و پس از اطمینان از سلامتی او با خستگی و تردید بیمارستان را ترک می کند...
آدمی مثل محمد فیروز کوهی استعداد هماهنگ کردن خود را با شرایط ندارد یا اصلا کوشش نمی کند که خود را با شرایط تطبیق دهد و بهمین دلیل خسته و پرخاش جو است.او کسی است که مثل دوست و همکارش مصطفی اسدی متملق و پشت هم انداز نیست و به تعبیر کیارستمی آدمی است منطقی. او هیچ وقت پشت میزش نمی نشیند جز آن موقع که از او خواسته اند ننشیند و اداره را به این دلیل ترک می کند که فردی او را به رشوه خواری متهم کرده است. محمد آدمی واقعی از قشر متوسط جامعه شهری است که مرتب از این ور به آن ور تلو تلو می خورد و هیچ اقدامی نمی کند یا قادر نیست به اقدامی برای بهبود وضع خود دست بزند. کیارستمی هیچ کدام از آدم های فیلمش را متهم یا محکوم نمی کند بلکه فقط آنها را در شرایط طبیعی و بحرانی نشان می دهد که توان برخورد منطقی از آنها سلب شده است. به اعتقاد من بهترین نام ممکن برای این فیلم انتخاب شده است. گزارش در واقع گزارشی از یک زندگی کارمندی است.مردی که می خواهد خوب باشد اما نمی تواند یا بهتر است بگویم بلد نیست که خوب باشد. کیارستمی در مورد فیلم می گوید: به نظر من در شرایط حاضر بزرگترین دشمن مرد زن اوست و بزرگترین دشمن زن شوهر اوست. چون آنها سعی می کنند تمام عقده ها ی خود را سر یکدیگر خالی کنند واین عقده گشایی نباید با محبت زن و مرد اشتباه شود.
تاکید کیارستمی بر این است که او آدمهای فیلمش را نمی سازد و برای آنها شخصیتی نمی آفریند بلکه آنها نمونه آدمهایی هستند که در جامعه ی دور و بر او زندگی می کنند و با دقت و مراقبت آنها را زیر نظر می گیرد تا بتواند نحوه رفتارشان را ثبت کند. او بازیگر را متناسب با خصوصیات اخلاقی و روانی شخصیت های فیلمش انتخاب می کند و اگر لازم باشد خصوصیات فردی آدم فیلم را متناسب با خلق و خو و رفتار و سکنات بازیگر تغییر می دهد. تمام کوشش کیارستمی بر این است که از آنها آدمهای واقعی بسازد یا از آدمهای واقعی استفاده کند.

به رغم واقع گرایی و رئالیسم بی چون و چرای کیارستمی در گزارش او می گوید که فیلم نامه را به تفصیل با ذکر جزئیات و مرتب و با دقت نوشته است و هیچ جزئی سر صحنه فیلمبرداری به فیلم نامه اضافه نشده است. کیارستمی قصه را از کسی یا اثری اقتباس نکرده است بلکه مجموعه تجربیاتی است که در زندگی خودش از سر گذرانده و در اطرافش در زندگی دوستانش دیده است. مثل کارمندی که از اداره اخراجش کرده اند یا مهندسی که در اغذیه فروشی پیپ می کشد و از آرزوهایش می گوید. کیارستمی می گوید: با هر کسی حرف می زدی می دیدی این گرفتاریها را دارد و پس از نمایش فیلم هر کسی را می دیدم می گفت که این عجیب عین زندگی من است.
یکی از موثر ترین وبهترین فصل های گزارش دعوای زن و شوهر است. بازی ها- خشونت صدا و گفتگوها- صدابرداری سر صحنه- ترکیب بندی تصویر- سکون و حرکت دوربین- نورپردازی رنگ قهوه ای متمایل به تیره و حضور کودک خردسال در میانه مرافعه به انتقال حس مورد نظر فیلمساز کمک کرده است.
نکته ی ظریف و در عین حال مهم فیلم پایان آن است. رفتن مرد از درب شیشه ای بیمارستان و خروج از قاب او و بدنبال آن نمایی از قاب شیشه ای در که گویا از نگاه زن می بینیمش بیشتر از هر چیزبرای من یاد آور نمای آخر حرفه : خبرنگار آنتونیونی است.البته به رغم شباهت هر دو پلان حس های متفاوتی را القا می کنند.در گزارش یک جور حس آرامش آمیخته با یاس ونا امیدی و در حرفه : خبرنگار القاگر حس تشویش است.
کیارستمی هیچ گاه از پایان های بسته و به اصطلاح شیر فهم کردن تماشاگر استفاده نمی کند (بخصوص در گزارش) و همیشه انگار گره نخ را شل می بندد تا ذهن تماشاگر جستجو گر را به چالش بکشد. همانطور که می گوید:سینما از نظر من از لحظه ای که صندلی را ترک می کنی باید شروع شود.
سالها پیش وقتی نام کیارستمی می آمد ناخودآگاه اخمهایم در هم می رفت و با قاطعیت می گفتم اصلا از سینمایش خوشم نمی آید و بی پرده طرفداری از کیارستمی را یک جور فیگور روشنفکرانه می دانستم.اما حالا پس از گذشت چند سال و شناخت بیشتر او می بینم که کیارستمی گذشته از سینمای مهربان و صادقانه اش شریف ترین و مخلص ترین کارگردان حال حاضر سینمای ایران است.حتی اگرهیچ یک از اینها هم نباشد حداقل به مخاطبش دروغ نمی گوید.

پ ن : ضمن تبریک دیر هنگام سال نو به دوستان عزیز چند هفته ای است که وبلاگمان به لیست قربانیان فیلترینگ اضافه شده بود.با اینکه دل شکسته و ناراحت هستیم اما نا امید نیستیم احتمالا تا چند روز آینده می توانیم بر این هیولای زشت پیروز شویم.آمین!

  مینا                                                                                                            

مینای عزیزم نوشته:و زمانی که نوشتن تنها بهانه ای است برای بودن...
و ادله میگه:مینویسم شاید بخوانی همین و حرفی بیشتر ندارم.

نوشته ها اسنادی هستند که اصوات جای آن را نمی تواند بگیرد. نامه نوشتن از زیباترین و راز آمیز ترین بازی هاست کسی پنهان می شود کسی می گوید: سک سک. نامه منولوگ است و خواندن ، آغاز دیالوگ ؛(این را از کجا اوردم؟!) نوشتن کوشش در فهم دیگری است و ایجاد رابطه از طریق کلمات و واژه ها....می شود مخاطب فرضی برای خودت قرار دهی و برای او بنویسی...قراراست چیزی را که حس می کنیم یا فکر می کنیم بنویسیم .خواننده نوشته باید در بلوایی که کلمات راه انداخته اند نویسنده و روح پنهان شده در قالب کلمه ها را پیدا کند...و لذت خواندن در این کشف و هیجان دو طرفه است.

موقع دیدن فیلم رویابینها شاید کمترین چیزی که توجه بیننده را جلب می کند ماجرایی است که برتولوچی دست مایه ساخت فیلمش قرار داده ... ماجرای هانری لانگلوا و سینما تک فرانسه که در سال 1968 با تظاهرات دانشجویان و کارگران هوادار جنبش مائو همزمان شد ...به این فیلم مفصلادر پست های بعد خواهیم پرداخت .

هانری لانگلوا مدیر سینما تک فرانسه بود . او به همراه دوستش ژرژ فرانژو تصمیم گرفته بودند تا فیلم ها را جمع کنند و از خطر نابودی نجات دهند فیلم های از همه ی دوران هاو ازسراسر دنیا و در سینما تک نمایش می دادند: دوران سخت ومحنت باری درزمان اشغال فرانسه بود لانگلوا فیلم ها را در حمام خانه اش پنهان می کرد آپارتمانش هم لبریز ازعکس ها و پوستر ها و اشیا ء سینمایی بود لانگلوا دقتی مثال زدی و وسواسی شدید در این رابطه داشت او می گفت باید سعی کرد همه را نجات داد همه را نسل های آینده شاید چیز هایی را که ما نادیده می گیریم با ارزش تلقی کنند ...انگار اشیاء و حلقه های فیلم با اوسخن می گفتند ....او می گفت  دنیا را در جستجوی چیز های مربوط به سینما زیر پا می گذاریم . کسی به درستی نمی داند این همه فیلم را از کجا جمع کرد مردم سال های سال فیلم هایشان را دراختیار او می گذاشتند چون می دانستند او تا پای مرگ از آن ها محافظت خواهد کرد . آنهاچمدان هایی پر از عکس ها و مدارک تهیه کردند و آن سر آغاز فیلم خانه  فرانسه بود .

اشتیاق و نبوغ لانگلوا تولد موزه ی سینما را به ارمغان آورد . او  می خواست سیر روزها و فصل ها ی سینما دنبال کند .هانری لانگلوا به تمامی معنی جادوی تصویر و حرکت را ارج می گذاشت . او موفق شد در دوران اشغال فرانسه توسط نازی ها وقتی سینما های آمریکا تعطیل بود و فعالیت انجن های فیلم ممنوع شده بود سینما تک را زنده و سرپا نگه دارد و بعد از آزادی پاریس سالن کوچک سینما تک  با 60صندلی اولین محل نمایش فیلم شد .نویسندگان و اندیشمندان بزرگ فرانسه از مشتری های دائمی  آنجا بودند .

تا اینکه رئیس جمهور تغیر کرد ...و تصمیم گرفتند مدیریت سینما تک را به کس دیگری بسپارند آنها می گفتند:سینما تک و مجموعه عظیمش مهم تر از آن است که به دست کولی مرموز بد پرورش یافته و سنگین وزنی مانند لانگلوا سپرده شود و او در یک روز جمعه برکنار شد. واکنش ها تغریبا آنی بود ظرف 24 ساعت چهل فیلمساز از جمله آبل گانس ، تروفو ، ژان لوک گدار، ژان رنوار روبر برسون،چارلی چاپلین،روبرتو روسیلینی،فریتس لانگ،ریچاردلستر، اورسن ولز و جری لویس اجازه نمایش فیلم هایشان را در آنجاپس گرفتند روز چهار شنبه 3هزار نفر تجمع کردند که با تیراندازی 
پلیس خاتمه یافت . 

کایدو مجله ی موج نو فرانسه هزاران امضا  تقریبا از تمام صنعت فیلم فرانسه در اعتراض به برکناری لانگلوا جمع کرد که نام بیش ازصد فیلم ساز خارجی هم در آن به چشم می خورد : ازجمله آنتونیونی، برگمان ، بونوئل، بروک ، هیچکاک ، کازان ، کوروساوا ، پازولینی ، وارهول و ... باز هم تظاهرات بیشتر و امضا ها بیشتر می شد ژان پیر لئو بازیگر چهار صد ضربه ی تروفو در یک سخنرانی مردم را تهیج کرد (این قسمت در فیلم دریمرز با تصاویری سیاه و سفید وتصویری از پیرلئو ی پیر شد ه  وجود دارد )تا اینکه سرانجام مجمع عمومی تشکیل و رای به بازگشت لانگلوا صادر شد .

لانگلوا می گفت : همه ی اشیا روی پرده زنده خواهند شد و شما می توانید فیلم ها ، فیلم ها و فیلم ها را ببینید .

ساسا